- Partenope, Neapolis, Neopoliton, Napoli – miasto na przestrzeni wieków kilka razy zmieniało nazwę, która w wolnym tłumaczeniu oznaczała „nowe miasto”
- Początkowo w VII wieku p.n.e. była to kolonia grecka, z czasem została zdobyta przez Rzymian, stając się ważnym ośrodkiem kultury i gospodarki
- Neapol bardzo ucierpiał w czasie drugiej wojny światowej (był jednym z najbardziej zniszczonych włoskich miast). Po wojnie dzięki specjalnym funduszom rządowym aglomeracja była sukcesywnie odbudowywana
- Współcześnie położony u podnóża Wezuwiusza Neapol jest największym miastem południa Włoch (po Rzymie i Mediolanie to trzecie największe miasto w całych Włoszech)
- Pizza, wulkan, piłka nożna, mafia to słowa które kojarzą się z Neapolem. Do tej listy symboli można dodać także liczne zamki, pałace, kościoły czy katakumby
- „Można o tym wszystkim mówić i opowiadać, można malować, ale to, co się widzi, przekracza wszelkie wyobrażenia. Brzegi, zatoki, Wezuwiusz, miasta, przedmieścia, zamki, wille! Wybaczam wszystkim, którzy w Neapolu odchodzą od zmysłów” mówił o mieście Johann Wolfgang von Goethe
- Niemiecki poeta był tak zachwycony miastem, że wymyślił słynne dziś powiedzenie: „Zobaczyć Neapol i umrzeć”
- Historyczne centrum Neapolu zajmuje aż 1700 hektarów, co sprawia że jest to największa zabytkowa starówka w Europie. Rozległe stare miasto zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO
- Sercem starego miasta są historyczne ulice Via dei Tribunali i Spaccanapoli, wokół których ulokowanych jest wiele zabytkowych budynków
- Ulice Via dei Tribunali z jednej strony otwiera pałac Castel Capuano i znajdująca się obok zabytkowa brama Porta Capuana
- Idąc dalej przy ulicy Via Duomo stoi neapolitańska katedra św. Januarego (Duomo di San Gennaro) -patrona miasta
- W wybudowanej w XIII wieku budowli przechowywane są relikwie świętego w tym ampułki z jego krwią. W dzień męczeńskiej śmierci św. Januarego czyli 19 września (a także w pierwszą sobotę maja oraz 16 grudnia) obchodzony jest „Cud krwi św. Januarego” (Il miracolo di San Gennaro). Dochodzi wtedy do przemiany krwi z postaci skrzepniętej w postać płynną. Niektórzy Neapolitańczycy wierzą, że jeśli nie dokona się ta przemiana będzie to oznaczać, że na miasto spadnie jakaś epidemia lub nastąpi rychły wybuch Wezuwiusza
- Idąc dalej na Piazza Gerolomini ścianę jednego z budynków zdobi praca Madonna z pistoletem (Madonna con Pistola), której autorem jest Banksy – jeden z najbardziej znanych artystów ulicznych
- Idąc dalej na Piazza San Gaetano znajduje się Bazylika Świętego Pawła (Basilica di San Paolo Maggiore) oraz wejście do podziemnej części starego miasta (Napoli Sotterranea). Kilometry piwnic i korytarzy kiedyś służyły jako cysterny na wodę, akwedukty, a w czasie wojny jako schrony przeciwlotnicze, dziś są udostępnione do zwiedzania
- Po przeciwnej stronie do Piazza San Gaetano przylega uliczka San Gregorio Armeno, która słynie z warsztatów rzemieślniczych i sklepików z rękodziełem gdzie można kupić gadżety świąteczne oraz podziwiać neapolitańskie szopki bożonarodzeniowe (Presepe Napoletano)
- Szopki neapolitańskie oprócz tradycyjnych postaci świętej rodziny, trzech króli, zwierząt czy pasterzy przedstawiają także sceny z codziennego życia mieszkańców. Często umieszczane są tam także figurki znanych aktorów, muzyków, polityków czy piłkarzy
- Idąc dalej w jednej z bocznych uliczek natrafiamy na rzeźbę z brązu przedstawiającą Pulcinella (tłumacząc na polski Poliszynela). Dotknięcie nosa Pulcinella ma rzekomo przynosić szczęście
- Poliszynel czyli postać z teatru lalek od której wzięło się powiedzenie “tajemnica poliszynela” (tajemnica o której wszyscy wiedzą), był niezwykle towarzyski, lubił dużo mówić, rozsiewać plotki, za nic miał powierzone mu sekrety
- Idąc dalej uwagę zwraca wolnostojąca, zbudowana z cegły dzwonnica Campanile della Pietrasanta
- Ulicę Via dei Tribunali zamyka Plac Belliniego (Piazza Vincenzo Bellini), na którym znajdują się pozostałości muru obronnego z czasów greckich
- Neapol to pizza. Ten włoski przysmak powstał właśnie w Neapolu
- W sąsiedztwie Piazza Bellini znajduje się otwarta w 1830 roku pierwsza na świecie pizzeria czyli Antica Pizzeria Port’ Alba. Należy podkreślić, że w tym miejscu na ulicznym straganie pizzę sprzedawano już od 1738 roku
- Często za wynalazcę klasycznej pizzy uważa się Raffaele Esposito. W 1889 roku stworzył on pizzę z pomidorami, serem mozzarella i szczyptą bazylii czyli słynną margheritę (nazwaną na cześć królowej Margherity). Dziś za klasyczne, neapolitańskie pizze uważa się właśnie Margaritę oraz Marinarę (pomidory, czosnek, oliwa, oregano)
- Bardzo znana i rozpoznawalna jest także pizzeria Da Michele. Julia Roberts zajadając się pizzą w filmie„Jedz, módl się, kochaj” przyczyniła się do wzrostu popularności tej restauracji
- Pizza Napoletana oraz sztuka jej wytwarzania wraz z charakterystycznym językiem neapolitańskim (Napulitano) zostały wpisane na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO
- W języku neapolitańskim komponowane są nawiązujące do muzyki ludowej pieśni neapolitańskie, w tym najsłynniejsza, napisana w 1898 roku – „O sole mio” (Moje słońce)
- Równolegle do Via dei Tribunali biegnie ulica nieformalnie nazywana Spaccanapoli, wzdłuż której znajduje się wiele obiektów sakralnych m.in. Kościoły San Domenico Maggiore, Gesù Nuovo, Santa Chiara czy Kolumna Matki Bożej Niepokalanej (Guglia dell’Immacolata)
- Szczególną uwagę zwraca Kościół Gesù Nuovo (Chiesa della Trinità Maggiore) z charakterystyczną renesansową fasadą. We wnętrzu można zobaczyć bogaty zbiór obrazów i rzeźb sztuki barokowej autorstwa neapolitańskich artystów oraz… bombę z czasów II wojny światowej, którą Niemcy zrzucili na kościół
- Wspomniana oryginalna fasada pokryta małymi kamiennymi piramidami jest pozostałością po pałacu należącym do rodziny Sanseverino
- Pomiędzy dwoma historycznymi ulicami starego miasta znajduje się jeden z najważniejszych zabytków Neapolu czyli Kaplica Sansevero (Cappella Sansevero). Wnętrze budowli pełne jest okazałych rzeźb ale szczególną uwagę zwraca bardzo bogato zdobione sklepienie oraz przede wszystkim umieszczona na środku rzeźba dłuta Giuseppe Sanmartino z 1753 roku, przedstawiająca Jezusa Chrystusa okrytego całunem (Cristo Velato). Realizm tego dzieła jest tak wielki, że ciężko uwierzyć że całość została wykonana z jednego bloku marmuru
- Spacerując Spaccanapoli warto na chwilę zatrzymać się na Piazzetta Nilo gdzie można zobaczyć efektowny posąg boga Nilu (Statua del Dio Nilo) oraz wstąpić do Baru Nilo, pełnego pamiątek po piłkarzu Diego Maradonie. Wewnątrz jest nawet mini ołtarzyk gdzie wyeksponowano włosy słynnego Argentyńczyka
- Neapol to Maradona, Maradona to Neapol. W mieście jest mnóstwo „ołtarzy” i murali poświęconych słynnemu argentyńskiemu piłkarzowi, który poprowadził swój ukochany klub czyli SSC Napoli do pierwszego w historii Mistrzostwa Włoch. W 2020 roku stadion w Neapolu zmienił nazwę na Stadio Diego Armando Maradona
- Szczególnym miejscem kultu jest zaułek zwany Largo Maradona, gdzie na jednym z budynków widnieje mural piłkarza, a wokół jest pełno pamiątek piłkarskich związanych z argentyńską gwiazdą
- Largo Maradona leży w dzielnicy Quartieri Spagnoli (Dzielnica Hiszpańska). Jest to siatka wąskich ulic i małych placów. Kiedyś dzielnica znana była z przestępczości i prostytucji, a obecnie to „prawdziwy Neapol” pełen wiszącego na sznurach prania, skuterów, barów, rodzinnych trattorii i starych kamienic, na których wszechobecna jest sztuka uliczna
- Niedaleko starego miasta swoją siedzibę ma jedna z najstarszych uczelni publicznych w Europie (dawniej niezależnych od Kościoła) czyli Uniwersytet Fryderyka II. Od początku istnienia uczelnie charakteryzowały bardzo surowe zasady kształcenia, w tym zakaz opuszczania budynków uniwersyteckich zarówno przez studentów jak i profesorów
- W budynku dawnych koszar kawalerii królewskich znajduje się Muzeum Archeologiczne (Museo Archeologico Nazionale) do którego przeniesiono najcenniejsze znaleziska z Pompejów i Herkulanum. Na kolejnych piętrach można zobaczyć starożytne mozaiki, posągi, malowidła ścienne, ceramikę pochodzące ze zniszczonych miast. Zobaczyć tu można także eksponaty pochodzące z terenu rzymskich Term Karakali (m.in. rzeźby Heraklesa Farnezyjskiego oraz grupę Byk Farnezyjski) oraz starożytnego Egiptu
- W specjalnym ukrytym pokoju (Gabinetto Segreto) dostępnym tylko dla dorosłych przygotowano specjalną wystawę prezentującą życie erotyczne w świecie starożytnym
- Bardzo dużo zabytków Neapolu mieści się w dzielnicy nadmorskiej. Idąc wzdłuż ulicy Via Partenope pełnej drogich hoteli i pełniącej funkcję nadmorskiej promenady łatwo natknąć się na znajdujący się na małej wyspie Zamek Jajeczny (Castel dell’Ovo)
- Według legendy w fundamentach zamku umieszczono magiczne jajko poety rzymskiego Wergiliusza, które ma chronić twierdzę oraz cały Neapol. Pęknięcie jajka będzie oznaczać rychłe zniszczenie fortecy oraz katastrofę miasta
- Niedaleko nabrzeża rozciąga się rozległy Plac Plebiscytu (Piazza del Plebiscito), na którym stoją dwa pomniki burbońskich władców na koniach: Karola III i Ferdynanda I
- Nazwa placu nawiązuje do plebiscytu który miał miejsce 21 października 1860 roku, w wyniku którego Królestwo Obojga Sycylii zostało połączone z Królestwem Sardynii i Piemontu
- Wokół Placu Plebiscytu znajduje się m.in. zabytkowa kawiarnia Gran Caffè Gambrinus oraz okazałe budynki Pałacu Królewskiego i kolumnady XIX-wiecznej Bazyliki św. Franciszka
- Pałac Królewski (Palazzo Reale) z efektowną fasadą ozdobioną ośmioma kamiennymi posągami był jedną z rezydencji Dynastii Burbonów (królów Neapolu). Szczególnie warte zobaczenia są okazałe apartamenty królewskie oraz monumentalna klatka schodowa
- Budynek bazyliki św. Franciszka (Basilica San Francesco di Paola) pierwotnie miał być jedną z rezydencji Napoleona, jednak po dojściu do władzy Burbonów, zmieniono jego przeznaczenie tworząc obiekt sakralny przypominający nieco rzymski Panteon i zabudowania watykańskie
- Obok Placu Plebiscytu znajdują się inne charakterystyczne budynki Neapolu czyli Teatr San Carlo i Galeria Umberto I
- Teatr San Carlo (Teatro di San Carlo) zbudowany w 1737 roku jest najstarszym teatrem operowym we Włoszech
- Galeria Umberto I to neorenesansowy pasaż handlowy przykryty szklaną kopułą. Podobnie jak w bliźniaczo podobnej Galerii Wiktora Emanuela w Mediolanie ulokowano tam najdroższe i najbardziej prestiżowe butiki
- Na placu Piazza Municipio stoi zamek Castel Nuovo (Maschio Angioino) z charakterystycznymi pięcioma wielkimi basztami i bramą w formie łuku triumfalnego
- Powstała z rozkazu Karola Andegaweńskiego potężna forteca otoczona fosą kiedyś miała bronić miasta od strony morza i jednocześnie pełnić funkcję rezydencji królewskiej. Dziś w zamkowych murach mieści się siedziba Museo Civico, w którym można zobaczyć wystawy dzieł neapolitańskich artystów, zbrojownię, piękną kaplicę palatyńską i Salę Baronów
- Dzielnicę nadmorską oraz stare miasto łączy jedna z najbardziej reprezentacyjnych ulic miasta Via Toledo, pełna nowoczesnych budynków i zabytkowych kamienic
- Podziemną atrakcją Neapolu są efektowne stacje metra. W ramach projektu „Stacje Sztuki” wiele przystanków przyozdobiono malowidłami, mozaikami, obrazami i rzeźbami. Szczególną uwagę zwraca stacja Toledo urządzona w morsko-kosmicznym anturażu
- Inne podziemne miejsca warte zobaczenia oprócz stacji metra i wspomnianego Napoli Sotterranea to: Galleria Borbonica, czyli stary, niedokończony Tunel Burbonów, wykuty w skale Cmentarz Fontanelle z wypolerowanymi czaszkami a także katakumby San Gennaro oraz San Gaudioso
- Nad miastem góruje średniowieczny zamek Sant’Elmo (Castel Sant’Elmo). Początkowo na wzgórzu Vomero istniał Kościoł Św. Erazma (stąd dzisiejsza nazwa zamku Sant’Elmo), dopiero z czasem wybudowano tam twierdzę obronną. Przez wiele lat warownia pełniła funkcję więzienia, obecnie mieści się tam muzeum
- Zamkowe mury są doskonałym punktem widokowym na miasto, Zatokę Neapolitańską i położonego nieco dalej Wezuwiusza
- Na wzgórzu Vomero znajduje się także kompleks klasztorny Kartuzów (Certosa di San Martino), z okazałym bogato zdobionym kościołem, dużym ogrodem i pięknymi krużgankami. W klasztorze funkcjonuje muzeum, w których oglądać można m.in. kolekcję szopek neapolitańskich
- Niestety Neapol kojarzy się także z mafią i śmieciami. Słynna włoska organizacja przestępcza Comorra przez wiele lat czerpała zyski m.in. gospodarki śmieciowej czyniąc z miasta wielkie wysypisko dla całego kraju
