Kijów - W 2 minuty

Na siedmiu wzgórzach wznosił się Kijów, gród wielce potężny i arcysłowiański – pisał o mieście Michaił Bułhakow

Według legendy Kijów został założony w V wieku przez trzech braci – Kija, Szczeka i Chorywa oraz ich siostrę Łybedź

Od początku swego istnienia miasto było głównym ośrodkiem gospodarczym i kulturowym Wschodniej Europy, rozwijającym się dzięki położeniu na szlaku handlowym z Konstantynopola do Skandynawii

Kres potęgi Kijowa, jak i całej Rusi Kijowskiej nastąpił dopiero w XIII wieku i był następstwem najazdów Mongołów, którzy splądrowali i zniszczyli miasto oraz doprowadzili do wewnętrznego rozbicia państwa

Przez kolejne stulecia miasto było w granicach Wielkiego Księstwa Litewskiego, a potem Korony Polskiej, aż w końcu zostało zdobyte przez bolszewików

XX wiek to czas wielu tragicznych wydarzeń w dziejach miasta. W latach 30-tych w Bykowni pod Kijowem NKWD zamordowało około 150 tysięcy osób. W 1941 roku Niemcy dokonali masakry kilkudziesięciu tysięcy kijowskich Żydów w Babim Jarze, a w 1986 roku doszło do katastrofy elektrowni jądrowej w Czarnobylu (dzięki wiatrom wiejącym na północ chmura radioaktywna nie skaziła miasta)

Od 1991 roku Kijów jest stolicą niepodległej Ukrainy

Głównym placem stolicy jest Plac Niepodległości (Майдан Незалежності) nazywany także Majdanem

Kiedyś plac słynął z odbywających się tam wielkich jarmarków kijowskich. Współcześnie Majdan jest główną przestrzenią publiczną w mieście, miejscem gdzie organizowane są koncerty i wydarzenia kulturalne, a w przeszłości także manifesty wolnościowe i polityczne (Pomarańczowa rewolucja, Euromajdan)

Plac otaczają potężne socrealistyczne gmachy, a w jego centralnym punkcie stoi kolumna ze słowiańską boginią Berehynią (symbol niepodległości Ukrainy)

Prócz tego na placu znajduje się pomnik Lacka Brama (Лядська брама) z rzeźbą Archanioła Michała na szczycie (kiedyś jedna ze średniowiecznych bram miejskich Kijowa), pomnik Kozaka Mamaja, pomnik legendarnych założycieli Kijowa – Kija, Szczeka, Chorywa i ich siostry Łybedź oraz szklana kopuła podziemnego centrum handlowego Globus. Nad placem góruje położony na wzniesieniu Hotel Ukraina

Majdan przecina Chreszczatyk (Хрещатик, Kreszczatik) – główna arteria komunikacyjna miasta

Historycznie ulica stanowiła centrum działalności handlowej Kijowa, skupijąc lokale kupców, warsztaty rzemieślnicze i będąc miejscem jarmarków i targów. Z czasem wzdłuż ulicy rozkwitło życie kulturalne i artystyczne, pojawiły się teatry, kina i sale koncertowe

Zwarta zabudowa ulicy powstała dopiero w XIX wieku (odbudowa po wielkim pożarze jaki nawiedził miasto) i przetrwała do 1941 roku, kiedy to w ramach operacji Barbarossa, hitlerowskie Niemcy wkroczyły do ZSRR i zajęły Kijów. Wycofujący się rosyjscy saperzy zaminowali i wysadzili w powietrze większość budynków wzdłuż Chreszczatyku. Współczesna zabudowa w stylu socrealistycznym powstała po II wojnie światowej

Kijów określa się miastem złotych kopuł, a to ze względu na dużą ilość prawosławnych obiektów sakralnych (ze złotymi kopułami na dachach), które są charakterystycznym elementem panoramy miasta

Jednym z najstarszych kościołów w Kijowie (obecnie muzeum) jest Sobór Mądrości Bożej zwany także Soborem Sofijskim (Софійський Собор) zbudowany w 1037 roku na rozkaz Jarosława Mądrego

Cerkiew została poważnie zniszczona i opuszczona po najeździe Tatarów w 1240 roku, odbudowana dopiero w XVII wieku. Kolejny „trudny moment” cerkiew przeżyła w okresie zwierzchnictwa ZSRR oraz w czasie II wojny światowej

Władze radzieckie w ramach swojej polityki antykościelnej, najpierw zakazały sprawowania mszy w soborze, a w planach miały zamknięcie lub nawet zburzenie świątyni. Ostatecznie rozkradziono wyposażenie kościoła (złote i srebrne przedmioty liturgiczne, świeczniki, kadzielnice, szaty i księgi liturgiczne) a ikony spalono. Budynki kościelne udało się uratować (oprócz Soboru Mądrości Bożej, także Ławrę Peczerską i Cerkiew św. Andrzeja) przekształcając je czasowo w muzea

Podczas II wojny światowej najpierw Rosjanie próbowali zaminować i zniszczyć budynek (nie zdążyli przed nadejściem armii Wermachtu), a potem Niemcy rozkradli pozostałe wyposażenie soboru i wszystkie artefakty wywieźli w głąb Rzeszy

Sobór Sofijski został zaprojektowany na wzór katedry Hagia Sofia w Konstantynopolu stąd jego charakterystyczna bizantyjska architektura

Efektowny budynek wieńczy 13 pozłacanych kopuł, a wnętrza zdobią setki fresków, mozaik i malowideł pochodzących z XI i XII wieku. Teren kompleksu uzupełniają dzwonnica barokowa z XVIII wieku – jeden z symboli Kijowa oraz bursa, piekarnia, brama Zborowskiego, refektarz i dom metropolity kijowskiego. Na placu przed soborem stoi pomnik Bohdana Chmielnickiego

Najważniejszym ośrodkiem prawosławnego chrześcijaństwa w Europie Wschodniej i jednym z najważniejszych symboli ukraińskiej historii jest Ławra Peczerska

Jest to zespół klasztorny, na terenie którego znajduje się kilkadziesiąt zabytków architektury sakralnej. Ławrami nazywa się męskie monastery (klasztory) w Kościele prawosławnym

Początki życia klasztornego na tym terenie datowane są na XI wiek, kiedy pierwsi mnisi (za założycieli uznaje się mnichów Antoniego i Teodozjusza) osiedlali się w pieczarach (jaskiniach) nad Dnieprem i oddawali życie modlitwie i pracy. Od ukraińskich peczer czyli jaskiń wzięła się nazwa klasztoru

Ławra jest kompleksem bogato zdobionych budynków, z których większość powstała lub została odbudowana na przestrzeni XVII i XVIII wieku w stylu baroku ukraińskiego (kozackiego). Łączył on elementy baroku zachodnioeuropejskiego oraz cywilizacji prawosławnej. Charakteryzował się bogatą ornamentyką zewnętrzną (freski) oraz licznymi wieżami zwieńczonymi efektownymi kopułami

Zespół cerkwi i budynków kościelnych otoczony kamiennymi murami obronnymi rozsiany jest na obszarze ponad 22 hektarów Ławry Górnej (zarządzanej przez władze państwowe) i Ławry Dolnej (będącej pod kontrolą kościoła)

Na teren Ławry Górnej prowadzą Święte Wrota i powstała w XII wieku Cerkiew Nadbramna Świętej Trójcy (Troicka) (Троїцька надбрамна церква)

Wśród najważniejszych obiektów tej ławry należy wymienić odbudowany Sobór Zaśnięcia Matki Bożej (Успе́нський собо́р). Oryginalny budynek Soboru Uspieńskiego został wysadzony w czasie II wojny światowej, a dziś przed soborem pod baldachimem znajduje się kawałek muru z oryginalnej świątyni

Obok Soboru Uspieńskiego stoi wielka dzwonnica oraz Cerkiew Trapezna (Refektarzowa) pod wezwaniem Świętych Antoniego i Teodozjusza Pieczerskich, czyli mnichów, których uważa się za założycieli klasztoru. Wewnątrz świątyni zachowały się bezcenne ikony, freski i malowidła

Ławra dolna składająca się z zespołów sakralnych Pieczar Bliskich i Pieczar Dalekich to system podziemnych korytarzy, jaskiń, cerkwi i kaplic w których pochowano zmumifikowane zwłoki książąt, wojskowych, mnichów, biskupów i innych dostojników kościelnych

Sobór Mądrości Bożej oraz Ławra Peczerska z unikatowymi freskami i mozaikami z czasów Rusi Kijowskiej zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO

Kolejnym znaczącym zespołem klasztornym Kijowa jest Monaster św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach (Михайлівський золотоверхий монастир) wraz z cerkwią katedralną będącą główną świątynią Kościoła Prawosławnego Ukrainy

Pierwotne zabudowania klasztorne z XI wieku (m.in. pierwszy na Rusi monaster z kopułami pokrytymi złotem) rozbudowane potem w XVIII wieku zostały całkowicie zniszczone przez władze radzieckie (obecne budynki powstały w wyniku całkowitej odbudowy)

Zrekonstruowany Monastyr Michajłowski jest jednym z najbardziej charakterystycnych obiektów sakralnych Ukrainy. Biało-błękitna fasada budynku pięknie kontrastuje z siedmioma złotymi kopułami, symbolizującmi siedem sakramentów świętych. Złotą kopułą przykryta jest także wieża wejściowa na teren kompleksu

Przed wejściem na teren monastyru stoi pomnik ofiar Wielkiego Głodu (Hołodomor), przypominający o czasach reżimu komunistycznego. W związku z polityką kolektywnego rolnictwa wprowadzoną przez Stalina, w latach 1932-1933 w klęsce głodu zginęło kilka milionów Ukraińców. W Parku Wiecznej Chwały powstał specjalny memoriał dokumentujący to tragiczne wydarzenie, a pomniki Hołodomoru stoją dziś w miastach i na wsiach w całej Ukrainie. Monumenty znajdują się także m.in. w Warszawie, Krakowie, a nawet na jednej z głównych ulic Waszyngtonu

Kolejną bezcenną barokową perłą sakralną Kijowa jest zbudowana na planie krzyża Cerkiew św. Andrzeja z XVIII wieku, zwieńczona jedną kopułą główną i czterema wieżyczkami z mniejszymi kopułami bocznymi. Zewnętrzną fasadę w kolorach bieli, turkusu i złota zdobią kolumny porządku korynckiego, umieszczone na wysokich cokołach

Efektowne wnętrza świątyni pełne malowideł, rzeźb, ikonostasu, obrazów olejnych powstały dla cesarzowej Elżbiety I według projektów wybitnego włoskiego architekta epoki baroku Bartolomeo Rastrellego (projektanta m.in. Ermitaża w Petersburgu, czy carskich rezydencji w Peterhofie i Carskim Siole)

Cerkiew stoi przy jednym z najważniejszych traktów miejskich jakim jest Andrijewski Zjazd. Jest to kręta brukowana uliczka wzdłuż której ulokowały się liczne warsztaty z rękodziełem i małe galerie sztuki. Ponadto odbywa się tam pchli targ, gdzie na straganach można kupić m.in. obrazy i rysunki lokalnych artystów oraz pamiątki z czasów Związku Radzieckiego

Przy Andrijewskim Zjeździe stoją XVIII i XIX-wieczne malownicze kamienice, a w jednej z nich pod numerem 13 znajduje się dom, w którym mieszkał Michaił Bułhakow – urodzony w Kijowie, wybitny pisarz i dramaturg (również lekarz) twórca jednego z najważniejszych dzieł literackich XX wieku – powieści Mistrz i Małgorzata (w budynku znajduje się muzeum, a w mieście stoi także pomnik pisarza)

W innym lokalu znajduje się… Muzeum Jednej Ulicy, prezentujące dawny wygląd, historię i postacie związane z Andriejewskim Zjazdem

Wśród ciekawych i „alternatywnych” muzeów należy wymienić także Muzeum Historii Toalety gdzie znajduje się największa na świecie kolekcja pamiątkowych toalet (od krzeseł toaletowych, aż po nowoczesne muszle klozetowe) oraz różne akcesoria higieniczne jak bidety, umywalki czy papiery toaletowe

Charakterystycznym elementem architektury Kijowa jest średniowieczna brama wjazdowa tzw. Złota brama, pierwotnie zbudowana w XI wieku (obecna odbudowana w XX wieku)

Według dawnych podań Bolesław I Chrobry w czasie wyprawy na Ruś Kijowską w 1018 roku miał uderzyć swoim mieczem w Złotą Bramę i wyszczerbić go. Słynny Szczerbiec, czyli miecz koronacyjny królów Polski jest jednym z najcenniejszych polskich zabytków

Kronikarz Jan Długosz w swych Rocznikach pisał: „A gdy wszedł w bramę, która Złotą przez mieszkańców była nazwana, wywijając mieczem, ugodził w nią silną ręką, a zarysowawszy i wyszczerbiwszy ją w samym środku, zostawił na niej znak triumfalnego zwycięstwa”

W Kronice Galla Anonima czytamy: „i dobywszy miecz z pochwy uderzył nim w Złotą Bramę, gdy zaś ludzie jego się dziwili, czemu to czyni, wyjaśnił im to ze śmiechem i wcale dowcipnie: Tak jak o tej godzinie Złota Brama ugodzona została tym mieczem, tak najbliższej nocy ulegnie siostra najtchórzliwszego z królów, której mi dać nie chciał„

W Kronice Wincentego Kadłubka czytamy: „Tam po zajęciu miasta wielokrotnym miecza uderzeniem wyrzezał na Złotej Bramie miasta też jakby jakiś znak graniczny”

W Żywocie mniejszym św. Stanisława Wincentego z Kielczy – „wchodząc do Kijowa przez bramę zwaną Złotą uderzył mieczem w jej podwoje na znak, iż dotąd sięgają granice Królestwa”

Zaś w Kronice wielkopolskiej: „miecz króla Bolesława, dany mu przez anioła, nazywa się Szczerbiec, dlatego że na wezwanie anioła przybywszy na Ruś pierwszy uderzył nim w Złotą Bramę, która zamyka gród kijowski. Od tego uderzenia miecz poniósł niewielką stratę, którą w polskim zwie się szczerba i stąd nazwa Szczerbiec”

Na rozległym wzgórzu nad Dnieprem urządzono Narodowe Muzeum Historii Ukrainy w II wojnie światowej, przybliżające los ukraińskich żołnierzy walczących na froncie wojennym

Centralnym punktem kompleksu jest monumentalny pomnik Matka Ojczyzna (Батьківщина-Мати) o wysokości 102 metrów, przedstawiający postać kobiety trzymającej miecz i tarczę

W cokole postumentu stworzono salę pamięci z marmurowymi płytami zawierającymi imiona ponad 11 tysięcy żołnierzy (Bohaterów Związku Radzieckiego) i 200 robotników (Bohaterów Pracy Socjalistycznej), zasłużonych w walce z wrogiem

Prócz tego na terenie muzeum znajduje się sprzęt wojskowy z czasów II wojny światowej, liczne rzeźby i płaskorzeźby z brązu i z kamienia oraz oddzielna wewnętrzna ekspozycja muzealna

Inną ważną placówką muzealną jest Muzeum czarnobylskie (Нацiональный музей „Чорнобиль”), dokumentujące wydarzenia związane z katastrofą w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej w 1986 roku. Ekspozycja powstała w budynku dawnej remizy strażackiej przedstawia bohaterskie czyny i poświęcenie likwidatorów skutków awarii w Czarnobylu oraz historie ludzi, którzy musieli na zawsze opuścić swoje domy

Na wystawach można zobaczyć setki zdjęć przedstawiających skutki eksplozji, ówczesny i współczesny wygląd samej elektrowni i sąsiedniego miasta Prypeć, a także przedmioty i dokumenty dotyczące katastrofy oraz archiwalne filmy przedstawiające akcję ratunkową po wybuchu reaktora. Przed budynkiem muzeum stoją oryginalne samochody, które brały udział w akcji ratunkowej

W Kijowie znajduje się najgłębiej położona stacja metra na świecie – Stacja Arsenalna (Арсенальнa), znajduje się na głębokości 105 metrów pod powierzchnią ziemi. Z kolei inna stacja – Złota Brama (Золотi ворота), zaliczana jest do grona najpiękniejszych przystanków metra na świecie