- Szawle (Šiauliai) to stolica Żmudzi, obszaru historycznego i jednego z regionów dzisiejszej Litwy
- W źródłach historycznych nazwa miasta po raz pierwszy pojawia się w zapiskach dokumentujących bitwę jaka odbyła się w 1236 roku pomiędzy pogańskimi ludami zamieszkującymi Żmudź a rycerzami Zakonu Kawalerów Mieczowych. W literaturze starcie to nazywane jest Bitwą pod Szawlami, w której Rycerze Chrystusowi ponieśli sromotną klęskę i wkrótce potem dołączyli do potężnego Zakonu Krzyżackiego. Kroniki określają ówczesną osadę jako Soule lub Saule co w języku litewskim oznacza słońce
- Według innej wersji w dawnych czasach w lasach otaczających jezioro Talksa istniała wioska myśliwych polujących na lokalną zwierzynę. Nazwa osady miała pochodzić od litewskiego słowa šaulys, oznaczającego strzał lub strzelca
- Szawle zostało bardzo poważnie zniszczone w czasie I į II Wojny Światowej. Szacuje się, że w wyniku bombardowań į pożarów ucierpiało około 80% miasta. Infrastrukturę odbudowano, ale miejsce dawnych, historycznych budynków zajęła surowa, sowiecka zabudowa
- Najbardziej reprezentacyjnymi ulicami miasta są biegnąca z południa na północ ulica Wileńska (Vilniaus
gatvė) oraz prowadzącą ze wschodu na zachód ulica Tilžės. Przy obu alejach ulokowane są ważne instytucje publiczne, sklepy, kawiarnie i restauracje. Znajdują się tam także elementy małej architektury miejskiej jak rzeźby, figury i fontanny. Na przecięciu ww. ulic stoi charakterystyczny Zegar Kogut (Gaidžio laikrodžio), pozdrawiający przechodniów hasłem „Witamy w Szawle” wymawianym w różnych językach
- Innym ważnym miejscem w centrum miasta jest Plac Zmartwychwstania (Šiaulių Prisikėlimo aikštė), kiedyś miejsce targów i jarmarków, dziś przestrzeń dla spotkań i interakcji mieszkańców
- Obok placu stoi Katedra Świętych Apostołów Piotra i Pawła (Šiaulių Šv. apaštalų Petro ir Pauliaus katedra) z górującą nad miastem 70-metrową strzelistą wieżą. Renesansowa świątynia o prostej, białej fasadzie, na której znajduje się historyczny zegar słoneczny jest jednym z najważniejszych obiektów sakralnych na terenie Litwy
- Innym charakterystycznym budynkiem sakralnym w mieście jest Kościół św. Jerzego (Šiaulių Šv. Jurgio bažnyčia) dziś kościół rzymskokatolicki, kiedyś cerkiew prawosławna zbudowana dla żołnierzy armii radzieckiej
- Symbolem miasta jest słońce. Zegary słoneczne znajdują się nie tylko na ścianie katedry, rzeźbach i pomnikach ale także na Placu Zegara Słonecznego (Saulės laikrodžio aikštė). Plac to tak naprawdę zielony amfiteatr będący wielkim zegarem słonecznym. Na środku skweru stoi wysoki cokół, na szczycie którego umieszczono złotą figurę łucznika. Cała aranżacja powstała z okazji 750-lecia zwycięstwa Żmudzinów nad Rycerzami Zakonu Kawalerów Mieczowych w Bitwie pod Szawlami. Postać strzelca to także nawiązanie do myśliwskiego będącego częścią rodowodu miasta
- Blisko centrum znajduje się rozległe Jezioro Talkša. Wzdłuż linii brzegowej stworzono ścieżki spacerowe i przestrzenie rekreacyjne. Uwagę przykuwa stojąca na brzegu okazała figura Żelaznego Lisa (Geležinė lapė). Wykonana z metalu instalacja ma ponad 15 metrów długości i 6,5 metra wysokości
- Szawle to także miasto muzeów. W mieście znajduje się kilka ciekawych placówek muzealnych m.in.
- Muzeum produktów czekoladowych działające na terenie fabryki czekolady „Ruta”. Historia zakładu rozpoczęła się od domowej produkcji cukierków karmelowych, dzisiaj przedsiębiorstwo produkuje słodycze znane na całym świecie
- Muzeum Aušros to jeden z największych na Litwie kompleksów muzealnych, posiadający w mieście sześć niezależnych oddziałów. Jeden z nich mieści się w secesyjnej willi Chaima Frenkla, lokalnego przemysłowca z przełomu XIX i XX wieku. Przygotowano tu wystawy dokumentujące historie posiadłości, przemysłową stronę Szawli czy historię lokalnego przemysłu skórzanego. W wilii odbywają się także czasowe wystawy, koncerty i wieczory literackie
- Muzeum Kotów, czyli o futrzakach na różne sposoby. W placówce zobaczyć można kocie figurki, pocztówki, znaczki pocztowe, plakaty, naczynia, zabawki, książki z całego świata – oczywiście wszystko z motywem kociaków
- Kilka kilometrów od Szawli, w pobliżu wsi Jurgaičiai znajduje się słynna Góra Krzyży (Kryžių kalnas). Pierwsze krucyfiksy w tym miejscu pojawiły się po upadku Powstania Listopadowego (dla upamiętnienia jego ofiar) i od tego czasu ich ilość stawianych krzyży rosła lawinowo. Dziś wzgórze wśród malowniczych pól i łąk jest miejscem zadumy i pamięci, w którym zgromadzono kilkadziesiąt tysięcy krzyży
