- Holenderska miejscowość Oosterbeek poważnie ucierpiała podczas operacji „Market Garden”, uważanej za jedną z największych porażek aliantów w czasie II wojny światowej
- 10 maja 1940 roku Niemcy zaatakowali Holandię (armia holenderska poddała się po pięciu dniach walk), a niedługo potem zdobyli cały Beneluks i Francję. Akcję wyzwolenia Zachodniej Europy spod okupacji hitlerowskiej rozpoczęto w Normandii i dalej wojska alianckie posuwały się w kierunku wschodnim
- Celem było jak najszybsze dotarcie do Zagłębia Ruhry i rozbicie niemieckiej gospodarki. Zgodnie z opracowanym planem strategia miała składać się z dwóch części:
- operacja „Market” czyli zrzucenie dużych sił powietrznodesantowych, których celem było zdobycie i utrzymanie najważniejszych mostów na granicy Holandii i Niemiec
- operacja „Garden”, czyli późniejsze natarcie drogą lądową
- Misję zdobycia mostów z powietrza powierzono oddziałom amerykańskim, brytyjskim i polskim tworzącym 1 Aliancką Armię Powietrznodesantową (First Allied Airborne Army). Plan początkowo był bardzo skutecznie realizowany, ale problem pojawił się w momencie dotarcia do położonego głęboko na terytorium wroga mostu na Renie w mieście Arnhem. 17 września 1944 roku na miejscu wylądowała tylko część brytyjskich spadochroniarzy (reszta utknęła w Oosterbeek, a Polacy w miejscowości Driel), którzy dzielnie bronili przeprawy przez kilka kolejnych dni. Z racji zdecydowanej przewagi wroga i braku nadziei na wsparcie armii lądowej podjęto decyzję o wycofaniu wojsk do Oosterbeek
- To właśnie Oosterbeek stał się siedzibą brytyjskiej armii (1 Dywizji Powietrznodesantowej), a w Hotelu Hartenstein urządzono kwaterę główną, w której rezydował generał Robert „Roy” Urquhart. Miasto było areną ciężkich walk i zostało w znacznym stopniu zniszczone
- W bitwie pod Arnhem i szerzej w operacji „Market Garden” brała udział 1 Samodzielna Brygada Spadochronowa pod dowództwem generała Stanisława Sosabowskiego. Była to jednostka powietrznodesantowa powstała w Wielkiej Brytanii, która w zamyśle miała walczyć w Polsce, ale finalnie na kartach historii zapisała się podczas walk o Arnhem, Driel i Oosterbeek
- Łącznie ofensywa aliantów trwała od 17 do 26 września 1944 roku i po czasie została uznana za jedną z największych klęsk wojsk alianckich podczas II Wojny Światowej
- Nie ma oficjalnych statystyk ale uznaje się, że w operacji „Market Garden” zginęło, zaginęło lub zostało rannych nawet 17.000 żołnierzy alianckich, straty po stronie Niemców wyniosły kilka tysięcy wojskowych
- Większość poległych żołnierzy alianckich w bitwie pod Arnhem została pochowana na Cmentarzu Wojennym Airborne (Airborne War Cemetery). W nekropoli spoczęli żołnierze Wspólnoty Brytyjskiej (Brytyjczycy, Kanadyjczycy, Australijczycy i Nowozelandczycy), a także polscy spadochroniarze, kilku holenderskich cywilów oraz osoby niezidentyfikowane. Zmarłych pochowano w prostych grobach polowych oznaczonych początkowo metalowymi krzyżami, a potem kamiennymi nagrobkami. W okolicach Arnhem wciąż odnajdywane są zwłoki poległych, dlatego liczba pochowanych cały czas rośnie
- Niezwykłą tradycją przenoszoną z pokolenia na pokolenie jest „adopcja” grobów żołnierzy poległych podczas bitwy o Arnhem. Miejscowe dzieci znają historie bohaterów, dbają o kamienne nagrobki i co roku przynoszą na groby kwiaty. Jest to niesamowity przykład oddania hołdu poległym i niezwykły akt patriotyzmu
- W Willi „Hartenstein”, w której kiedyś działała oberża Czerwony Jeleń (Het Rode Hert), a w czasie wojny istniał hotel przekształcony w główną kwaterę brytyjskiej 1. Dywizji Powietrznodesantowej dziś mieści się Airborne Muzeum „Hartenstein” – kompleks upamiętniający działania wojenne pod Arnhem
- Na interaktywnych ekspozycjach można zobaczyć umundurowanie, broń, mapy z planami wojennymi, archiwalne zdjęcia, filmy oraz wywiady z uczestnikami walk. Historia bitwy ukazana jest zarówno z perspektywy żołnierzy jak i ludności cywilnej walczącej na froncie. Częścią ekspozycji jest wystawa „Airborne Experience” – multimedialna aranżacja, która przenosi zwiedzających na pole walki i pozwala poczuć atmosferę i realia prawdziwej bitwy
- Corocznie w pierwszą sobotę września z Oosterbeek wyrusza rajd pieszy (Airborne Wandeltocht) upamiętniający bitwę pod Arnhem i jej ofiary. W Airborne Walking Tour bierze udział kilkadziesiąt tysięcy ludzi. Podczas imprezy organizowane są kwesty na cele charytatywne oraz na wsparcie weteranów wojennych
- Polaków walczących pod Arnhem szczególnie uhonorowano w leżącej po drugiej stronie Renu miejscowości Driel (miejsce lądowania polskich spadochroniarzy). W centrum miasta na Placu Polskim znajduje się pomnik „Surge Polonia” (Powstań Polsko) oraz tablica pamiątkowa poświęcona generałowi Stanisławowi Sosabowskiemu i żołnierzom 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej
- Kulisy nieudanej alianckiej operacji „Market Garden” ukazano w słynnym filmie wojennym „O jeden most za daleko” (A Bridge Too Far). Tytuł filmu nawiązuje do słów: „myślę, że może planujemy o jeden most za daleko”, wypowiedzianych przez generała Fredericka Browninga, dowódcę brytyjskich wojsk spadochronowych, w momencie kreślenia ryzykownej strategii zdobycia mostu w Arnhem
