- Montserrat po katalońsku oznacza „postrzępioną” lub „zębatą” górę. Słowa tego używa się w odniesieniu do najsłynniejszej góry Katalonii oraz Klasztoru benedyktynów znajdującego się w tym paśmie górskim
- Malowniczy masyw górski z charakterystycznymi różowymi skałami, którego najwyższy szczyt – Sant Jeroni, wznosi się na wysokość (1236 m n.p.m.) jest świętym miejscem dla Katalończyków
- Pomiędzy skałami znajdują się liczne jaskinie i zagłębienia, które od wieków mnisi wykorzystywali jako pustelnie
- Według legendy w jednej z takich jaskiń znaleziono rzeźbę Matki Boskiej, co uznaje się za początek kultu maryjnego na Montserrat
- Figurka Madonny miała zostać wyrzeźbiona w Jerozolimie przez św. Łukasza i przywieziona do Katalonii przez św. Piotra. W czasie inwazji Maurów na Półwysep Iberyjski rzeźbę ukryto w skalnej grocie
- Około 880 roku pasterze na zboczu góry ujrzeli światło i usłyszeli melodie. Zjawisko to powtarzało się w każdą sobotę, więc miejscowy proboszcz wraz mieszkańcami zdecydowali się pójść do jednej z jaskiń i tam odnaleźli rzeźbę Matki Boskiej
- Biskup zorganizował specjalną procesję aby znieść figurę do pobliskiej Manrasy. Posągu nie dało się jednak ruszyć z miejsca, co uznano za akt boskiej woli
- Zdecydowano się na wybudowanie w tym miejscu kaplicy i od tego czasu jaskinia wraz z kaplicą stały się miejscem kultu
- Współcześnie do kaplicy Santa Cova de Montserrat (Święta Grota) czyli jaskini gdzie znaleziono świętą figurę prowadzi ścieżka wzdłuż której umieszczono rzeźby odpowiadające tajemnicom różańcowym i tajemnicom Najświętszej Marii Panny
- W X wieku na wzgórze Montserrat przybyli benedyktyni, którzy wybudowali tu klasztor, a słynąca z cudów figura szybko stała się celem pielgrzymek
- W 1493 roku jednym z członków wyprawy Krzysztofa Kolumba do Ameryki był pustelnik Bernat Boïl, który szerzył kult Madonny z Montserrat w krajach Ameryki Łacińskiej. Do dziś jedna z wysp na Antylach nosi nazwę Montserrat, a patronką wielu kościołów w miastach Ameryki Południowej jest Matka Boska z Katalonii
- W 1522 roku w czasie pielgrzymki do klasztoru Ignacy Loyola, nawrócił się i odmienił swoje życie. Oddał zbroję rycerską, rozdał biednym ubrania i wszystko co miał, a sam na kilkanaście miesięcy udał się jednej z pustelni na modlitwę i kontemplację
- Na przestrzeni wieków opactwo przeżywało trudne chwile. W 1811 roku armia Napoleona zniszczyła klasztor, a w 1835 roku na mocy przepisów konfiskaty opactwo zostało zniszczone i porzucone (pozostał w nim jeden mnich). Życie klasztorne powróciło do Montserrat dopiero w 1844 roku
- Współcześnie benedyktyńskie opactwo Montserrat jest miejscem spotkań, modlitwy i kultu maryjnego (w 1881 roku Madonna z Montserrat została ogłoszona patronką Katalonii)
- Sercem opactwa jest plac Plaza de Santa María, wokół którego znajdują się m.in. bazylika, muzeum, biblioteka ze zbiorem ponad 300.000 ksiąg czy drukarnia założona w 1499 roku
- Najważniejszym obiektem sakralnym w opactwie jest bazylika z imponującą fasadą ozdobioną wieloma płaskorzeźbami. Wnętrze świątyni urzeka bogactwem zdobień i ilością detali oraz tym co najcenniesze, czyli znajdującą się za ołtarzem głównym postacią Dziewicy z Montserrat (Virgen de Montserrat)
- Drewniana rzeźba Matki Boskiej o ciemnej twarzy, przez Katalończyków nazywana Czarnulką (La Moreneta) dziś jest głównym celem licznych pielgrzymek do Montserrat
- Figurka Czarnej Madonny pochodzi z końca XII wieku, a jej kolor jest efektem naturalnego procesu ciemnienia drewna na przestrzeni setek lat
- La Moreneta jest przedstawiona razem z Dzieciątkiem Jezus siedzącym na jej kolanach. Madonna w prawej ręce trzyma kulę (symboli wszechświata), z kolei Dzieciątko prawą ręką błogosławi, a w lewej trzyma ananasa (symbol płodności i życia wiecznego)
- 27 kwietnia obchodzone jest święto Matki Bożej z Montserrat, podczas którego odbywają się uroczyste nabożeństwa i liturgie, koncerty psalmów oraz pokazy katalońskich tańców
- Wewnątrz bazyliki można posłuchać występu jednego z najstarszych na świecie chórów gregoriańskich – Escolania de Montserrat, którego korzenie sięgają XII wieku. Zespół liczący kilkunastu chłopców na co dzień uczy się muzyki i śpiewu chóralnego w miejscowej szkole muzycznej
- Do położonego pośród skał Klasztoru Montserrat prowadzą piesze szlaki turystyczne oraz koleje: żębata i liniowa. Dodatkowo dwie inne koleje prowadzą w kierunku szczytu Sant Jeroni oraz w stronę groty Santa Cova
- Opactwo ma dla Katalończyków znaczenie nie tylko religijne, ale i historyczne. W czasach dyktatury generała Franco znajdowała się tutaj siedziba opozycji, w której schronienie znalazło wielu intelektualistów, artystów, czy studentów związanych z hiszpańskim ruchem oporu. Drukowano tu teksty w języku katalońskim oraz gromadzono dzieła pisane w tym języku, a sam klasztor stał się ostoją lokalnego patriotyzmu
- Na terenie średniowiecznego opactwa funkcjonują placówki muzealne. W zbiorach jednego z muzeów (Museu de Montserrat) znajdują się materiały archeologiczne z Bliskiego Wschodu, Ziemi Świętej i Egiptu, a także rzeźby, ikony i pozłacane przedmioty liturgiczne. Prócz tego w placówce można zobaczyć także wystawy obrazów znanych hiszpańskich malarzy, takich jak Pablo Picasso, Salvador Dalí, El Greco oraz artystów zagranicznych jak Monet, Caravaggio, czy Degas
- Z kolei Muzeum audiowizualne w sposób nowoczesny i interaktywny przedstawia historię klasztoru, bazyliki i góry Montserrat oraz przybliża codzienne życie mnichów
- Opactwo Santa Maria de Montserrat wraz z Santiago de Compostela stanowią główne ośrodki pielgrzymkowe w Hiszpanii
