- Ołomuniec to historyczna stolica Moraw (po 1642 roku kiedy miasto zostało doszczętnie zniszczone przez wojska szwedzkie, tytuł morawskiej stolicy przejęło Brno)
- Pierwsza potwierdzona wzmianka o mieście pochodzi z 1017 roku. Za panowania polskich władców Mieszka I i Bolesława Chrobrego Ołomuniec znany wówczas jako Alemure, należał państwa polskiego
- Sercem Ołomuńca jest Stare Miasto składające się z dwóch rynków (Horní náměstí i Dolní náměstí), na których dominuje renesansowa i barokowa zabudowa
- Najważniejszym zabytkiem miasta jest 35-metrowa kolumna Trójcy Przenajświętszej (Sloup Nejsvětější Trojice) wzniesiona w pierwszej połowie XVIII wieku. Obelisk składa się z trzech podstaw, które zostały ozdobione licznymi rzeźbami i płaskorzeźbami świętych, apostołów, św. Marii i św. Józefa. Wewnątrz pomnika znajduje się maleńka kaplica, a całość wieńczy pozłacana rzeźba Trójcy Świętej
- Stawianie słupów morowych (kolumn) w podzięce za pokonanie epidemii było dość powszechne w epoce baroku. Budowa pomnika trwała prawie 40 lat, a jej inicjatorami byli mieszkańcy miasta – kamieniarze, rzemieślnicy, artyści (wielu jej twórców nie doczekało efektu końcowego)
- Główny pomysłodawca Václav Render, z przekonaniem pisał o swojej wizji – „Ku chwale Boga wszechmogącego, Panny Maryi i świętych wybuduję kolumnę, która swą wysokością i wspaniałością nie będzie mieć równej sobie w żadnym innym mieście”
- Kolumna Trójcy Świętej w Ołomuńcu jako wybitny przykład obeliska dziękczynnego charakterystycznego dla Europy Środkowej została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO
- Oprócz kolumny morowej w centrum Górnego Rynku stoi gotycki ratusz z wysoką wieżą, na fasadzie którego umieszczono zegar astronomiczny (Olomoucký orloj) z poruszającymi się figurkami. Budynek zdobi także wykusz kaplicy św. Hieronima oraz renesansowa loggia
- Oryginalny zegar został zbudowany w XV wieku i ozdobiony był figurami aniołów i świętych. Jego obecna forma pochodzi z lat 50-tych XX wieku, a postacie święte zostały zastąpione figurami robotników, rzemieślników i naukowców
- Na Dolnym Rynku stoi Kolumna Mariacka (Mariánský morový sloup), z okazałym posągiem Maryi oraz kamiennymi rzeźbami świętych (w tym świętej Pauliny patronki miasta), którzy mieli ochronić miasto od epidemii
- Spacerując po Starym Mieście co rusz można natknąć się na barokowe kamienne fontanny z rzeźbionymi figurami nawiązującymi do starożytnej mitologii (Fontanny Herkulesa, Jupitera, Neptuna, Merkurego, Trytonów i Juliusza Cezara)
- W obrębie starówki na Václavském náměstí znajdują się kolejne ważne zabytki miasta czyli zamek (Olomoucký hrad) z dawnym pałacem biskupa (obecnie Muzeum Archidiecezjalne) oraz katedra św. Wacława (Katedrála svatého Václava)
- To właśnie na zamku w 1306 roku został zamordowany czeski król Wacław III, ostatni przedstawiciel dynastii Przemyślidów (był on w drodze do Polski, aby koronować się na króla)
- Katedra św. Wacława (dzisiejsza siedziba arcybiskupa ołomunieckiego) charakteryzuje się trzywieżową fasadą. Dwie wieże znajdują się na ścianie frontowej, trzecia boczna wieża mierząca ponad 100 metrów jest najwyższą wieżą kościelną na Morawach i drugą co do wysokości w Czechach. We wnętrzu katedry znajduje się m.in. grobowiec oraz rzeźba św. Jana Sarkandra
- Jan Sarkander – męczennik i patron Moraw, został aresztowany i osadzony w więzieniu w Ołomuńcu. Był torturowany i zamęczony na śmierć za odmowę wyjawienia tajemnicy spowiedzi
- W miejscu aresztu miejskiego, w którym ksiądz był przesłuchiwany i torturowany wybudowano Kaplicę św. Jana Sarkandera. W 1995 roku podczas wizyty w Ołomuńcu, Papież Jan Paweł II ogłosił świętym błogosławionego Jana Sarkandra
- Okazałą budowlą jest także barokowy Pałac Arcybiskupi z dwoma dziedzińcami. W 1848 roku w pałacu na tron cesarski został koronowany Franciszek Józef I, najdłużej panujący monarcha w Europie
- Ważną budowlą sakralną mieszczącą tuż obok rynku jest utrzymany w stylu późnego gotyku kościół św. Maurycego (Kostel sv. Mořice), z charakterystycznymi asymetrycznymi wieżami. W świątyni pochowane są szczątki Świętej Pauliny – patronki Ołomuńca. Wewnątrz kościoła znajdują się także organy mistrza Michaela Englera – największy instrument w Czechach
- Na gmachu Muzeum Sztuki Nowoczesnej (Muzeum umění Olomouc) wisi… rzeźba Davida Cernego pt. „Złodziej”, przedstawiająca rabusia wynoszącego łup z galerii
- Symboliczne dla Ołomuńca perły barokowej architektury znajdują się dzielnicach położonych z daleka od centrum. Są to Klasztor Hradisko, obecnie szpital wojskowy, a wcześniej seminarium duchowne, magazyn czy więzienie oraz Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny (Svatý Kopeček), z pięknymi barokowymi wnętrzami
- Ołomuniec i okolice (szczególnie miasteczko Loštice) słyną z twarożków. Słynne serki ołomunieckie w kształcie charakterystycznego krążka, powstają z chudego, kwaśnego twarogu. Mają silny aromat związany z rozkładem białka sera podczas dojrzewania. Słowo „ołomunieckie” w nazwie wynika z faktu, że na początku były sprzedawane na targu w Ołomuńcu
