- Leżące w Walonii Mons boleśnie odczuło skutki obu wojen światowych. Strategicznie położone miasto było miejscem intensywnych walk, co w rezultacie przełożyło się na bardzo duże zniszczenia
- W trakcie I Wojny Światowej w dniach 23-24 sierpnia 1914 roku pod Mons rozegrała się bitwa oddziałów brytyjskich z wojskami niemieckimi. Bitwę wygrali Niemcy i przejęli miasto na długie miesiące (Mons dopiero pod koniec wojny odbił Korpus Kanadyjski). Z okresu bitwy pochodzi legenda o Aniołach z Mons, czyli rzekomych łucznikach którzy mieli pomóc brytyjskim żołnierzom wycofującym się z placu boju. Za twórcę tej historii uważa się walijskiego pisarza Arthura Machena, który w brytyjskiej gazecie The Evening News napisał opowiadanie o aniołach-łucznikach, którzy razili Niemców świetlistymi strzałami. Finalnie Machen wszystkiemu zaprzeczył i przyznał, że była to fikcja literacka, ale legenda zaczęła żyć już własnym życiem i podnosiła na duchy brytyjskich żołnierzy walczących na froncie
- W czasie II wojny światowej (w 1944 roku) Mons jako ważny ośrodek gospodarczy zostało zbombardowane przez lotnictwo niemieckie. W późniejszych walkach oddziały amerykańskie rozbiły wycofującą się armię niemiecką
- Kończąc tematykę wojenną warto wspomnieć, że w Casteau, wiosce niedaleko Mons, od 1967 roku znajduje się Kwatera Główna Sojuszniczych Sił Europy NATO (Supreme Headquarters Allied Powers Europe – SHAPE)
- Główna oś miasta prowadzi od nowoczesnego dworca kolejowego do głównego placu miasta Grand Place
- Jednym z symboli Mons jest wspomniany dworzec kolejowy (Gare de Mons). Stary budynek dworca pochodził z XIX wieku, ale został zniszczony w czasie bombardowań II wojny światowej. Przez wiele lat funkcjonowała tymczasowa stacja na miejscu której powstał jeden z najpiękniejszych dworców kolejowych świata
- Konstrukcja charakteryzuje się nowoczesnym designem i oryginalną bryłą. Najważniejszym elementem dworca jest długa 165 metrowa hala, która pełni nie tylko funkcję dworca, ale także mostu łączącego dwie części miasta. Olbrzymia stalowa konstrukcja z charakterystycznymi białymi żebrami nie tylko mieści w sobie perony i punkty obsługi pasażerów, ale jest także przestrzenią handlowo-usługową, czyli de facto pełni rolę nietuzinkowej galerii handlowej
- Idąc od dworca w kierunku historycznego centrum miasta docieramy do gotyckiej Kolegiaty św. Waldetrudy (Collégiale Sainte-Waudru) z XV wieku
- Wewnątrz ogromnej świątyni zbudowanej z ciemnych, kamiennych bloków znajduje się m.in. skarbiec z piękną kolekcją biżuterii, relikwie św. Waltrudy (jedna zawierająca ciało, druga zawierająca głowę świętej) oraz Złota Kareta (Car d’Or) wykorzystywana w czasie procesji święta Le Doudou
- Wspomniane święto Le Doudou (wpisane na Listę Niematerialnego Dziedzictwa UNESCO) odbywa się w Niedzielę Trójcy Świętej. W czasie barwnej procesji ulicami miasta w Złotej Karocy przewożony jest relikwiarz św. Waltrudy. Drugą częścią festiwalu jest Lumeçon, czyli odbywająca się na miejskim rynku inscenizacja walki św. Jerzego ze smokiem
- Mons miejscami przypomina muzeum na świeżym powietrzu. W wielu miejscach miasta, na ulicach i na obiektach można podziwiać dzieła street art, wystawy sztuki czy instalacje artystyczne. Dekoracje i oryginalne rzeźby ulokowano m.in. w małych parkach (skwer Franklina Roosevelta i skwer Saint-Germain) leżących po obu stronach Kolegiaty św. Waldetrudy
- Idąc ulicą Rue des Clercs od kościoła w stronę głównego placu miasta docieramy do kolejnego symbolu miasta barokowej dzwonnicy Beffroi de Mons
- Wysoką na 87 metrów, strzelistą wieżę zbudowano na wzgórzu w miejscu dawnej wieży zegarowej. Dawniej dzwonnica była punktem alarmowym, a bicie jej dzwonów ostrzegało mieszkańców przed niebezpieczeństwami (najazdami, pożarami, bombardowaniami). Obecna dzwonnica posiada potężny zespół 49 dzwonów tworzących karylion (Carillon). W jej wnętrzu na kilku poziomach urządzono muzeum, a na dachu ulokowano taras widokowy, z którego rozciągają się piękne panoramy miasta i okolic
- Unikatowa Beffroi de Mons została w 1999 roku wraz z innymi dzwonnicami w Belgii i Francji wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO
- Zabytkowe stare miasto pełne jest kamienic zbudowanych z czerwonej cegły. Idąc dalej ulicą Rue des Clercs docieramy do serca starówki czyli otoczonego dawnymi domami kupieckimi rozległego rynku – Grand Place
- Główny plac miasta otaczają bogato zdobione, reprezentacyjne kamienice (dawne domy kupieckie), w których ulokowały się liczne kawiarnie i restauracje. Na płycie rynku często organizowane są różnego rodzaju targi, koncerty, festiwale i inne wydarzenia kulturalne
- W centralnym punkcie stoi XV-wieczny gotycki ratusz (Hôtel de Ville), w którego wnętrzach znajduje się wiele sal reprezentacyjnych i galerii portretów. Na dziedzińcu ratusza urządzono Ogród Burmistrza (Jardin du Mayeur), niewielki park na środku którego stoi fontanna Ropieur, przedstawiająca młodego chłopaka oblewającego wodą mieszkańców
- Fasadę budynku zdobią liczne rzeźby, ale szczególną uwagę zwraca mała, niepozorna figura małpy znajdująca się nieopodal bramy wejściowej do ratusza. Jest to tzw. małpa strażnika, której pochodzenie nie jest dokładnie znane
- Powszechnie uważa się, że kuta z żelaza figura mogła być dziełem lokalnego kowala, bądź mogła stanowić szyld dawnej tawerny, która znajdowała się w kamienicy lub mogła być przestrogą (pręgierzem) dla niegrzecznych dzieci. Nie wiadomo skąd rzeźba się wzięła, ale według legendy pogłaskanie głowy małpy lewą ręką ma przynosić szczęście i spełniać życzenia
