- Tossez, Tostum, Tost – tak w dawnych źródłach pisanych nazywany był Toszek. A skąd wzięła się nazwa miejscowości? Lokalna legenda mówi, że pewien książę nadał nazwę osady na cześć… swojego psa Toszka. Ów piesek zginął walcząc z dzikiem i ratując życie swojego Pana
- Pierwsze oficjalne dokumenty kościelne (bulla papieska) potwierdzające istnienie osady, w której znajdował się kościół (Kościół św. Piotra) i zamek pochodzą z XIII wieku. Wiadomo jednak, że wzniesiony na wzgórzu drewniany gród obronny chroniący szlaku handlowego istniał tu już w X wieku
- W średniowieczu toszecki gród był siedzibą kasztelani. W zamku (wówczas kasztel) rezydowali książęta śląscy
- W XV wieku zamek został zniszczony w czasie wojen husyckich, a następnie odbudowany przez księcia oświęcimskiego Przemysła Toszeckiego już jako murowana warownia
- Przez kolejne stulecia zamek należał najpierw do książąt opolskich, a potem kilku wielkich rodów magnackich. Zmienił się także profil budowli, która z twierdzy obronnej została przebudowana na renesansową rezydencję
- Szczególnie zauważalne zmiany zaszły w momencie, gdy właścicielami zamku została rodzina Collona, w szczególności przedstawiciel rodu Kasper Colonna. Wzniesiono wówczas loggie, arkady, baszty, budynki mieszkalne, stajnie oraz budynek bramny. Do dziś nad bramą wjazdową można zobaczyć kamienny herb rodu Colonna oraz wyryty napis Caspar Comes Colonna 1666
- Na dziedzińcu dzisiejszego zamku tuż przy starej studni stoi figura… kaczki. Jest to nawiązanie do innej rodziny jaka władała zamkiem – rodziny Gaschinów. Według legendy w czasie wielkiego pożaru w 1811 roku żona ówczesnego właściciela zamku Gizela Gaschin zabrała rodzinną pamiątkę – złotą kaczkę siedzącą na 11 złotych jajkach wypełnionych kosztownościami i ewakuowała się podziemnymi przejściami. W czasie ucieczki hrabina ukryła skarb gdzieś w podziemnych lochach. Gizela zmarła wkrótce po wydostaniu się z labiryntu podziemnych korytarzy, zabierając tajemnicę skarbu do grobu. Dziś Legenda o Złotej Kaczce jest wciąż żywa i nie brakuje śmiałków chcących odnaleźć bezcenny skarb
- Zamek i miasto na przestrzeni wieków było nękane przez wielkie pożary. W trakcie ostatniej pożogi w 1811 roku, warownia spłonęła i nie została już odbudowana. Z czasem część dawnych zabudowań odrestaurowano, lecz dziś twierdza pozostała malowniczą ruiną
- Na toszecki zamek prowadzi odnowiony budynek bramny, za którym rozciąga się rozległy dziedziniec. Wokół dziedzińca znajduje się zamkowa baszta z punktem widokowym, odnowione budynki dawnych stajni (przekształcone w sale bankietowe) oraz ruiny dawnych pomieszczeń mieszkalnych. Na zamku znajduje się także zabytkowa studnia, muzeum oraz zamkowa kawiarnia
- W warowni swoją siedzibę ma Centrum Kultury „Zamek w Toszku”. Dziedziniec zamkowy często wykorzystywany jest jako przestrzeń kulturalna. Odbywają się tam koncerty, festyny, jarmarki, wystawy czy pokazy rycerskie
- Toszek to nie tylko ruiny twierdzy ale i miasto, w którym zachowano średniowieczny układ ulic. Idąc z zamku ulicą Zamkową po kilku minutach docieramy na toszecki rynek. Główny plac miasta otoczony jest kamienicami pochodzącymi z XIX i XX wieku, znajduje się tam także charakterystyczny budynek ratusza z 1836 roku oraz pochodząca z XVIII wieku figura św. Jana Nepomucena
- Warto wspomnieć także o stojącym między rynkiem a zamkiem barokowym Kościele pw. Św. Katarzyny Aleksandryjskiej. Świątynia pochodzi z 1456 roku, ale powstała ona na miejscu kościoła św. Piotra, który istniał już we wczesnym średniowieczu i o którym mówiły pierwsze zapiski dotyczące historii miasta
