- Od wieków rzeka Drwęca wyznaczała historię, będąc granicą między państwami, województwami i miastami
- Od XIII do XV wieku wzdłuż rzeki przebiegała naturalna granica między Polską a państwem krzyżackim, w XIX i XX wieku rzeka oddzielała Prusy od Rosji, po obu jej stronach funkcjonowały także dwa oddzielne miasta Golub i Dobrzyń nad Drwęcą
- 15 maja 1951 nastąpiło prawne połączenie miejscowości dające początek miastu Golub-Dobrzyń. Mimo iż nowo powstałe miasto jest tworem stosunkowo młodym, należy wspomnieć, że historia samego Golubia sięga czasów średniowiecza (akt lokacyjny podpisano już w XIV wieku w czasie panowania zakonu krzyżackiego)
- To właśnie Krzyżacy dostrzegli potencjał militarny leżącego w zakolu rzeki miasteczka i na tutejszym wzgórzu w miejsce drewnianego grodu wybudowali zamek obronny
- Istnienie zamku sprawiło, że miasto i sama warownia były celem ataków w czasie wojen polsko-krzyżackich oraz w późniejszych wojnach ze Szwedami
- Zamek był miejscem wydarzenia, które w historii określa się mianem „wojny golubskiej”. W czasie konfliktu Polski z zakonem krzyżackim król Władysław Jagiełło próbował zdobyć miasta i zamki leżące wzdłuż Drwęcy. 20 sierpnia 1422 roku rozpoczęło się oblężenie Golubia, a potem skuteczny szturm na zamek. Kronikarz Jan Długosz tak opisywał atak na zamek golubski: „A we czwartek, dwudziestego pierwszego sierpnia rycerze podejmują atak na gród. I choć bronili go dobrze zarówno rycerze Zakonu, jak i najemnicy, a mianowicie: Ślązacy i Miśnieńczycy, po wybiciu jednak lepszych koni, które mieli w dolnym zamku przez własnoręczne podłożenie ognia musieli oddać w ręce i we władanie króla górny zamek osłabiony w większej części przez machiny. Wojsko królewskie zrabowawszy wszystko, co znalazło w górnym zamku, bierze w niewolę Krzyżaków i innych najemnych rycerzy”
- Wszystkie te wydarzenia wojenne sprawiały, że miasto i twierdza były niszczone i plądrowane. Był także okres kiedy zamek rozkwitał, stając się rezydencją królewny Anny Wazówny. Księżniczka przebudowała rycerską warownię w renesansowy pałac, wieńcząc zamkowe mury piękną attyką oraz efektownymi narożnymi wieżyczkami. Anna Wazówna znana z zamiłowania do botaniki stworzyła wokół zamku efektowne ogrody, w których hodowała kwiaty i zioła
- Dziś czteroskrzydłowy zamek jest symbolem miasta. Warownia zbudowana z cegły posiada cztery charakterystyczne wieże w narożnikach oraz dodatkową tzw. wieżę ostatniej obrony. Wewnątrz zamku znajduje się kwadratowy dziedziniec, dookoła którego biegnie drewniana antresola. Kiedyś zamkowe wnętrza mieściły m.in. kaplicę, stodoły, stajnie czy spichlerze, dziś funkcjonuje tam muzeum, hotel i restauracja
- Golub-Dobrzyń słynie z odbywających się rokrocznie Międzynarodowych Turniejów Rycerskich organizowanych od 1977 roku. Rekonstrukcje historycznych pojedynków rycerzy i turnieje konne odbywają się na rozległej zamkowej łące, która na czas zawodów staje się polem turniejowym
- Jak każda szanująca się warownia, także i zamek golubski ma swoje legendy. Jedno z podań mówi o istnieniu podziemnych przejść pod Drwęcą prowadzących do zamku w Radzikach Dużych. W czasie wojny mieszkańcy uciekali tunelem z oblężonego miasta, do czasu kiedy olbrzymi głaz wpadł do rzeki i zniszczył podziemny korytarz. Inna legenda mówi o postaci Białej Damy, którą ma być Anna Wazówna, przechadzająca się nocami (w szczególności w sylwestrową noc) po zamkowych komnatach
- Golub-Dobrzyń to jednak nie tylko zamek. W mieście zachowała się zabudowa starego miasta ze średniowiecznym układem przestrzennym. Wokół rynku, który dawniej pełnił funkcję placu targowego znajdują się zabytkowe kamienice. Szczególną uwagę zwraca stojący w narożniku drewniany domek podcieniowy zwany Domem „Pod Kapturem”. Pochodzący z XVIII wieku budynek (kiedyś mieściła się tu karczma), jest przykładem zabudowy jaka dawniej otaczała golubski rynek
- Na starym mieście zachowały się także pozostałości średniowiecznych murów obronnych wraz z basztą z XIV wieku, dawny kościół ewangelicki oraz gotycki Kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej
